ΔΗΜΑΡΧΟΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΦΕΥΓΟΥΝ

Πολλά από τα λεγόμενα ‘κοινωνικά’ προβλήματα, όπως η βία στις πόλεις, η αποξένωση και η αδυναμία προσαρμογής, η πολιτιστική περιθωριοποίηση και η παραβατικότητα, είναι πολλές φορές ουσιαστικά προβλήματα του χώρου. Οι άνθρωποι πάντοτε αντιδρούν στα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται και διαμορφώνουν τη διάθεσή τους ανάλογα με αυτό, ακόμη και αν δεν τους είναι συνειδητό (πχ στους χώρους του Μετρό της Αθήνας δεν γίνονται καταστροφές με την ίδια συχνότητα που βλέπουμε σε άλλους υποβαθμισμένους κοινόχρηστους χώρους της ίδιας πόλης, στα υποβαθμισμένα κτιριακά σχολεία παρατηρούνται μεγαλύτερες μαθησιακές δυσκολίες από τους μαθητές κλπ).

Ο ρόλος των εκλεγμένων φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης σε μια ανεπτυγμένη κοινωνία είναι να βρίσκονται πιο μπροστά από το δυσκίνητο κράτος, να προβλέπουν τις κοινωνικές εξελίξεις και τις ολοένα αυξανόμενες κοινωνικές ανάγκες και να πραγματοποιούν εγκαίρως τις απαραίτητες παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο που συνεχώς θα διαμορφώνεται ξανά και ξανά ώστε να εξυπηρετεί τις εκάστοτε απαιτήσεις. Ακόμη και σε τομείς που δεν είναι στην άμεση αρμοδιότητά τους οι τοπικοί άρχοντες έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν τους πολίτες και να προκαλέσουν την αποδυνάμωση της γραφειοκρατίας.

Οι απαραίτητες αλλαγές πχ στο θέμα της παιδείας ή στο θέμα της δημόσιας τάξης ή της απασχόλησης ακόμα και του ασφαλιστικού, θα γίνουν πολύ πιο αποτελεσματικές και θα αφομοιωθούν πολύ πιο εύκολα από τους πολίτες αν γίνουν πολεοδομικές και κτιριακές παρεμβάσεις τέτοιες, που θα βελτιώσουν την λειτουργία και την αισθητική των πόλεων που ζούμε. Τη σημασία αυτής της διάστασης του χώρου δυστυχώς δεν την αντιλαμβάνονται οι κυβερνώντες και την υποτιμούν.

Ένα δίκτυο πεζοδρόμων γύρω από ένα σχολείο ή ένα νοσοκομείο, πρωτότυπες μελέτες χρωμάτων για τις εξωτερικές όψεις, ένας οργανωμένος χώρος πολιτιστικών δραστηριοτήτων σε μια Πανεπιστημιούπολη, ένα προηγμένο τεχνολογικά στέγαστρο σε διάφορες περιοχές με ενεργειακή αυτονομία και ψηφιακές προβολές, ένα ‘ζωντανό’ γλυπτό έργο τέχνης, μια σωστά σχεδιασμένη οικολογική φωταγώγηση δημοσίων χώρων με παιχνίδια στα χρώματα και οπτικό ενδιαφέρον, η τροποποίηση οικοδομικών κανονισμών ώστε να εξασφαλίζεται ο φυσικός κλιματισμός, πρωτότυπα πολιτιστικά γεγονότα καθ΄ όλη τη διάρκεια της χρονιάς και σε όλες τις συνοικίες της πόλης, η δημιουργία ειδικών χώρων για την εναπόθεση των ημερήσιων απορριμμάτων σε συγκεκριμένη ώρα της ημέρας, μια σχεδιασμένη ενοποίηση οικοδομικών τετραγώνων ιδιαίτερα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές και μια συντονισμένη αξιοποίηση των εσωτερικών κοινόχρηστων χώρων των πολυκατοικιών μπορούν να βελτιώσουν μαζί με το περιβάλλον και τις επιδόσεις άλλων, φαινομενικά άσχετων τομέων της σύγχρονης ζωής όπως η μάθηση, η δημόσια υγεία, ο πολιτισμός, η κοινωνική ειρήνη και η ασφάλεια των πολιτών.

Στην αθηναϊκή πραγματικότητα τώρα: ο ένας μας άφησε καγκελάκια κακής ποιότητας που σε λίγο θα σκουριάσουν καθώς και κάποιες άθλιες πλακοστρώσεις στο κέντρο. Η άλλη μας επεφύλαξε εγκληματικές διαβάσεις τυφλών που καταλήγουν με αξιοθαύμαστη ακρίβεια κατευθείαν σε κολώνες και για τους βλέποντες πολυέξοδα χριστουγεννιάτικα θεάματα συγκεκριμένης εταιρείας φυσικά και αμφιβόλου ποιότητας. Ο τρίτος και δημοφιλέστατος ψάχνει με αγωνία να βρει σπουδαία σχέδια και μεγαλόπνοα οράματα γιατί προεκλογικά δεν ευκαιρούσε και τώρα πνίγεται από τις πολλές δημόσιες σχέσεις και τις τηλεοπτικές εμφανίσεις. Ας ρωτήσει το σύμβουλο Λαζόπουλο, κι αν ούτε κι αυτός ευκαιρεί υπάρχει και πολυπράγμων Βάσια ή ο συνθέτης ύμνων Κατσαρός.

Χρησιμοποίησα πιο πάνω τον όρο «πρόβλεψη» για τους αιρετούς άρχοντες των πόλεών μας αλλά ίσως να ζητώ πολλά. Θα μου αρκούσε έστω η «εκ των υστέρων αντιμετώπιση», αλλά με τίποτε δεν μπορώ να αποδεχθώ αυτή τη «μακάρια ακινησία».

Η ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΠΛΑΚΙ ΑΠΟ ΤΑ ΕΞΑΡΧΕΙΑ

Η ιστορία του Μπλάκι συνέβη πριν από αρκετά χρόνια. Μιαν άλλη εποχή που προσπαθούσαν πάλι να «διορθώσουν» την «προβληματική» γειτονιά μας. Ο Μπλάκι ήταν ένας ψιλόλιγνος μαύρος αδέσποτος σκύλος που ζούσε στα Εξάρχεια μεταξύ πλατείας και λόφου του Στρέφη. Ήταν ήσυχος, μοναχικός και κάπως ακατάδεχτος. Πάντοτε περπατούσε γρήγορα προς κάποια κατεύθυνση, σίγουρος και αποφασιστικός και δεν του άρεσαν τα πολλά σαλιαρίσματα. Δεν τσακώνονταν με κανέναν, σκύλο ή άνθρωπο, δεν ενοχλούσε κανέναν και είχε πιάσει φιλίες με τα junkies που εκτιμούσαν ιδιαίτερα αυτή του τη διακριτικότητα. Σιγά-σιγά ο Μπλάκι έγινε πιο κοινωνικός, περνούσε κάθε μέρα και χαιρετούσε όλη τη γειτονιά, όταν μάλιστα του έβαψαν μωβ και μια τούφα από τα κατάμαυρα σγουρά του μαλλιά έγινε ο πιο περιζήτητος αρσενικός στις σκυλίτσες της περιοχής. Ο Μπλάκι κοιμόταν καμιά φορά στου Στρέφη με τα παιδιά που έβρισκαν καταφύγιο εκεί για να πάρουν τη δόση τους. Ένα πρωινό έκανε έφοδο η αστυνομία. Μάζεψαν μερικούς κακόμοιρους και τους έριξαν κάτω στο έδαφος φωνάζοντας απειλητικά και ρίχνοντας τις σχετικές ψιλές. Ο Μπλάκι σαν όλους τους έντιμους σκύλους θέλησε να υπερασπιστεί τους φίλους του κι άρχισε να γαυγίζει λίγο πιο πέρα. Δεν γαύγιζε συχνά, άρα ίσως να είχε πραγματικά φοβηθεί αυτή τη φορά. Και τότε ένας από τους «ατρόμητους» υπερασπιστές του νόμου και της τάξης που μόλις είχαν συλλάβει μια χούφτα ανήμπορους νεαρούς, έβγαλε το υπηρεσιακό του όπλο και πυροβόλησε τον άμοιρο τον Μπλάκι στο κεφάλι. Δεν έγινε και κανα σπουδαίο θέμα, αν και το ανέφερε η Ελευθεροτυπία το συμβάν (στη πολύ καλή στήλη για τα ζώα). Οι φίλοι του Μπλάκι τον έθαψαν εκεί κοντά, έγραψαν σε μια πέτρα το όνομά του που τώρα πια έχει σβηστεί.

Τα Εξάρχεια είναι μια όμορφη γειτονιά που δεν έχει καμία σχέση με την παραπληροφόρηση που τόσο έντεχνα προσφέρεται στα media. Είναι κατά τη γνώμη μου όπως θα έπρεπε να είναι όλες οι συνοικίες σε μια ανθρώπινη πόλη. Όλες οι χρήσεις ανακατεμένες, κατοικία, γραφεία, εμπόριο, αναψυχή, που λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο, προσφέροντας ασφάλεια και ζεστασιά. Είναι μια γειτονιά με μικρή εγκληματικότητα, όπου οι κλοπές είναι ελάχιστες και το βράδυ μπορείς να περπατήσεις άφοβα. Δεν έχουμε μεγάλα πολυκαταστήματα, στα Εξάρχεια ευημερούν ακόμη τα μικρομάγαζα που σου προσφέρουν όλες τις υπηρεσίες που ευκολύνουν τη ζωή σου, επισκευές, επιδιορθώσεις, ψώνια αργά το βράδυ, λαϊκή αγορά, χασάπικα και μανάβικα, βιβλιοπωλεία, ψιλικατζίδικα, μικρά καφενεία για όλες τις ηλικίες, δώρα. Δεν έχουμε μεγάλα club, σκυλάδικα κι εστιατόρια, έχουμε μικρά μπαράκια και καφενεία για όλες τις φυλές, έχουμε μικρά εστιατόρια και μαγειρεία για όλα τα γούστα και όλες τις τσέπες. Αυτή η ποικιλία και η ισορροπία είναι που κάνει αυτή τη γειτονιά να είναι πιο ανεκτική στους κάθε λογής «παραστρατημένους» που κυνηγούν τη δική τους χίμαιρα.

Τώρα τελευταία, σαν τον Μπλάκι, τα Εξάρχεια δεν νοιώθουν πολύ καλά. Κάτι που άρχισαν να ξεφυτρώνουν παντού τα σικ μπαράκια τύπου Ψυρρή, απειλώντας να μετατρέψουν τα Εξάρχεια στη γνωστή εκμαυλισμένη τουριστική ατραξιόν, κάτι που προετοιμάζουν άλλη μια επιχείρηση «αρετή» για να σώσουν μια ανίκανη κυβέρνηση, αρχίζουν να με ζώνουν τα φίδια ότι σιγά-σιγά και με διάφορους τρόπους θα «καθαρίσουν» τη γειτονιά που ζω και αγαπώ. Τρέμω στην ιδέα ότι κάποιοι θα θέλουν να «καθαρίσουν» κι αυτούς τους τοίχους που διηγούνται τη ζωή μας γιατί κάνουν αντίπραξη στην τηλεοπτική εικόνα που θέλουν να μας σερβίρουν.

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Οι περισσότεροι πια στον πλανήτη, αποτελούμε μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη του ανθρώπινου είδους με τον προσδιορισμό homo urbanis (άνθρωπος της πόλης/καταναλωτής), σε συνέχεια του homo tribalis (άνθρωπος της αγέλης/κυνηγός). Ο προγονός μας χαρακτηριζόταν από την αναφορά του σε ένα κλειστό και καλά οργανωμένο σύστημα σχέσεων, τη φυλή, που μετακινούνταν μέσα σ’ ένα λιγότερο σταθερό περιβάλλον προς αναζήτηση τροφής. Ο άνθρωπος καταναλωτής εγκαταστάθηκε με τη σειρά του σε σταθερά, κλειστά, καλά οργανωμένα πολεοδομικά συστήματα, τις πόλεις, και ανέπτυξε πιο ευέλικτες μορφές κοινωνικών σχέσεων.

Σήμερα το 50%, και μέχρι το 2050 το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού, ζουν σε πόλεις μεγαλύτερες του 1.000.000 κατοίκων, μια εξέλιξη ενδεχομένως ενδεδειγμένη, στο βαθμό που ο υπερπληθυσμός, όπως και άλλα περιβαλλοντικά μεγέθη, παραμένουν σε μη ελέγξιμα πεδία.

Είναι καλύτερο, κατά τη γνώμη μου, να συγκεντρωθεί το ανθρώπινο είδος σε πολεοδομικά συγκροτήματα των οποίων τα προβλήματα θα κληθεί να επιλύσει η τεχνολογία, παρά να απλωθεί σε όλη τη διαθέσιμη ελεύθερη γη και να εξαντλήσει τους εναπομείναντες φυσικούς πόρους.

Στη μετα-βιομηχανική εποχή, η επιβίωσή μας μέσα στις πόλεις εξαρτάται από τις απαραίτητες προσαρμογές της συμπεριφοράς μας σε διάφορα επίπεδα. Αυτή η σταδιακή αναπροσαρμογή των πόλεων στα νέα δεδομένα πρέπει να ακολουθήσει πιο γρήγορους ρυθμούς.

Στο κοινωνικό επίπεδο πρέπει να εμπλουτίσουμε τις φθίνουσες δομές της οικογένειας και της επαγγελματικής, πολιτικής ή θρησκευτικής κοινότητας με καινούργιες όπως ο εθελοντισμός, η κοινωνική εργασία (ανεξάρτητα επαγγέλματος) και η ψηφιακή επικοινωνία . Για τα δύο πρώτα θα μπορούσαμε να εισάγουμε την κοινωνική θητεία ολίγων εβδομάδων για όλους τους πολίτες ανά χρονικά διαστήματα (κάτι παρόμοιο με την πρόταση των Γάλλων σοσιαλιστών), ενώ με τον όρο ψηφιακή επικοινωνία δεν εννοώ μόνο το internet αλλά πχ και την επίγεια ψηφιακή αμφίδρομη τηλεόραση που θα πρέπει να αναδειχθεί σε χώρο ελεύθερης διακίνησης ιδεών και να μην παραδοθεί πάλι στα γνωστά οικονομικά συμφέροντα (βλ. σχετικός νόμος που δημοσιεύτηκε).

Στο επίπεδο διαχείρισης των πόρων/εισροών, ο άνθρωπος της πόλης θα κληθεί σύντομα να αντιμετωπίσει την υποβάθμιση της καταναλωτικής του δύναμης και της ποιότητας των αγαθών με το ενδεχόμενο να παράγει ο ίδιος ένα μέρος της διατροφής του σε μια νέα αστική γεωργία, ένα θέμα που βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο της έρευνας.

Στο θέμα των αποβλήτων (ανακύκλωσης) και της ενεργειακής διαχείρισης (ανανεώσιμες πηγές) απαιτείται πλέον μια δυναμική πολιτική που θα παράγει αποτελέσματα όχι μόνο στο πεδίο της προστασίας του περιβάλλοντος αλλά και στο και στο πεδίο της οικονομίας, της απασχόλησης και της ανάπτυξης. Δηλαδή το η περιβαλλοντική πολιτική μπορεί να γίνει και ένας βασικός τομέας της οικονομίας.

Στο επίπεδο οργάνωσης του χώρου και του χρόνου μέσα στη πόλη φαίνεται να είναι αναγκαία η μείωση των υπερτοπικών μετακινήσεων μεταξύ κατοικίας, εργασίας και υπηρεσιών. Αυτή η αλλαγή σημαίνει, κατά τη γνώμη μου, μεικτές χρήσεις γης σε κάθε συνοικία, άρα και τόνωση της τοπικής δραστηριότητας, κάτι που δεν θα γίνει εύκολα αποδεκτό από τους οπαδούς των «αποστειρωμένων» ακριβών προαστίων.

Στο οικονομικό επίπεδο, η ανάγκη για ευελιξία της αγοράς και της εργασίας ζητά το ίδιο ευέλικτες κατασκευές και χώρους οικονομικών δραστηριοτήτων. Οι γρήγορες, ευτελείς και εφήμερες (μαζικές) κατασκευές ανταγωνίζονται πλέον τα αλαζονικά, πομπώδη (μεγαλοπρεπή) κτίρια επίδειξης δύναμης που αποτελούσαν όμως αρχιτεκτονικά σύμβολα στο παρελθόν. Αυτή η μεταμόρφωση πρέπει να γίνει με όρους που να προστατεύουν την αισθητική εικόνα της πόλης και μάλιστα να μας δώσουν την ευκαιρία για μια ανθρωποκεντρική και περιβαλλοντικά φιλική προσέγγιση των νέων κατασκευών μέσω νέων ευέλικτων οικοδομικών κανονισμών και πολλών αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.

Τέλος, το τεχνητό οικοσύστημα "πόλη" με τις παραμέτρους, τον τρόπο λειτουργίας του και τους κανόνες συμπεριφοράς μέσα σε αυτό, είναι εξίσου χρήσιμο να εισαχθεί στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση όσο και το φυσικό περιβάλλον.

Ο σύγχρονος άνθρωπος/η σύγχρονη πόλη, όπως και σε κάθε άλλη περίοδο της ιστορίας, βρίσκεται ανάμεσα σε δύο αντίθετες δυνάμεις: τη δυναμική μεταμόρφωση ή την εντροπία, την προετοιμασία για το μέλλον ή τη νοσταλγία του παρελθόντος.

ΑΫΛΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ, ΓΙΑΤΙ ΟΧΙ;

Πολλά πράγματα με τα οποία ο άνθρωπος ήταν παραδοσιακά συνδεδεμένος όπως τα χρήματα, τα βιβλία, οι δίσκοι μουσικής κλπ, έχουν αποκτήσει σήμερα μια άϋλη μορφή που την αποδέχονται με άνεση ευρείες ομάδες του πληθυσμού.
Είναι παράδοξο πιστεύω, ότι το αυτοκίνητο δεν είναι ένα από αυτά. Εξακολουθεί να πιάνει πολύ χώρο σε πόλεις που ασφυκτιούν, για να είναι τις περισσότερες ώρες της ημέρας αχρησιμοποίητο και όταν μεταφέρει κάποιον ή κάποιους να το κάνει με λιγότερο από 50% πληρότητα των χώρων του.
Ένα σύστημα άϋλης κατοχής αυτοκινήτου μέσω μιας πλαστικής κάρτας θα μας επέτρεπε με ένα απλό τηλεφώνημα ή SMS στην αντίστοιχη εταιρεία της επιλογής μας να φτάνει σε σύντομο χρονικό διάστημα ένα αυτοκίνητο στη θέση που βρισκόμαστε, απολύτως προσαρμοσμένο στην εκάστοτε ανάγκη μας (ταξίδι πολλών ατόμων, μεταφορά ενός μέσα στη πόλη κλπ). Αντίστροφα μετά το τέλος της χρήσης θα μπορούσαμε να το παραδίδουμε σε κάποιον σταθμό ή σε επόμενο χρήστη μέσω ενεργητικού GPS ή ακόμη και να το παραλαμβάνει η εταιρεία από εμάς. Πρακτικά ο χρόνος αναμονής με τη χρήση των νέων τεχνολογιών δεν θα ήταν καθόλου μεγαλύτερος από το χρόνο αναζήτησης παρκαρίσματος. Τα αυτοκίνητα θα μπορούσαν να είναι αποθηκευμένα από τις διάφορες εταιρείες σε ολοκληρωμένα και σύγχρονα πολυόρωφα πάρκινγκ σε διάφορα σημεία της πόλης των οποίων το κόστος κατασκευής θα ενσωματωθεί στη μηνιαία συνδρομή του χρήστη. Στους δρόμους θα υπάρχουν εκτός από τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς μόνον τα αυτοκίνητα που εκείνη τη δεδομένη στιγμή κυκλοφορούν και όχι τα πολύ περισσότερα παρκαρισμένα, ενώ οι συνθήκες κυκλοφορίας θα γίνουν εξαιρετικά καλύτερες. Επίσης η ποιότητα των αυτοκινήτων, η συντήρησή τους, η εκπομπή καυσαερίων κλπ, θα ελέγχεται πολύ πιό αποτελεσματικά. Εγώ μάλιστα που αγαπώ το οδήγημα, θα ευχαριστιόμουν ιδιαίτερα μια ποικιλία επιλογών σε μοντέλα, άλλοι μπορεί να προτιμούσαν έναν μόνο τύπο αυτοκινήτου, είναι θέμα γούστου...